Lập Hạ: dưỡng tâm hộ dương, kiện tỳ trừ thấp với sáu việc nên làm

Tố Vấn, thiên Tứ khí điều thần đại luận viết: hạ tam nguyệt, thử vị phồn tú, thiên địa khí giao, vạn vật hoa thực. Ba tháng hạ là lúc cây cỏ sum suê, khí trời khí đất giao hòa, muôn vật nở hoa kết quả. Lập Hạ là tiết đầu của mùa hạ, cũng là điểm chuyển từ sinh sang trưởng. Dương khí mạnh dần, thử và thấp cùng nổi, nên cốt lõi dưỡng sinh là dưỡng tâm hộ dương và kiện tỳ trừ thấp.

Ăn uống: bổ tỳ hộ tâm, thanh đạm ít dầu

Nguyên tắc ăn của Lập Hạ là bổ tỳ hộ tâm, thanh đạm ít dầu, tăng chua giảm khổ, thanh nhiệt lợi thấp. Nên ưu tiên thức ăn dễ tiêu, giàu vitamin và đúng mùa. Hai nhóm thực phẩm nên có trong bữa:

• Liên nhục, tiểu mạch, long nhãn, tim lợn, thịt nạc, các chế phẩm từ đậu và sữa: bổ ích tâm tỳ, dưỡng huyết an thần.
• Xích tiểu đậu, ý dĩ nhân, đậu xanh, bí đao, mướp hương: giảm cảm giác nặng nề, chán ăn của đầu hè.

Giai đoạn này nên tăng cháo và canh, vừa giải khát giải thử vừa nuôi tỳ vị. Hai món dưới đây dễ làm:

• Cháo hoài sơn liên nhục khiếm thực phục linh: hoài sơn, liên nhục, khiếm thực, phục linh mỗi thứ 10 g, tiểu mục 30 g, canh mễ 50 g. Rửa sạch dược liệu, vo gạo, cho tất cả vào nồi đất với nước, đun sôi bằng lửa lớn rồi hạ vừa, khuấy đều tay khoảng 30 phút cho cháo nhuyễn. Tác dụng ích khí thanh tâm, kiện tỳ trừ thấp, dưỡng tâm an thần.
• Canh tim lợn liên nhục long nhãn sơn dược: liên nhục 20 g, tim lợn 1 quả, long nhãn nhục 15 g, sơn dược tươi 60 g, gừng vừa đủ. Tim lợn làm sạch, thái lát, trụng nước sôi. Long nhãn và liên nhục ngâm nước 30 phút. Sơn dược gọt vỏ cắt khúc, gừng thái lát. Cho tất cả vào nồi đất với nước, đun sôi rồi hạ nhỏ khoảng 45 phút, nêm muối. Tác dụng thanh tâm an thần, bổ ích tâm tỳ.

Ngủ theo nhịp ngày dài đêm ngắn

Sau Lập Hạ, ngày dài đêm ngắn nên giấc ngủ phải theo quy luật vãn thụy tảo khởi, tức ngủ muộn hơn và dậy sớm hơn mùa đông. Trọng tâm là ngủ đủ giấc tý ngọ: đi ngủ trước 23 giờ, buổi trưa ngủ hoặc nhắm mắt tĩnh dưỡng 15 đến 30 phút. Ngủ trưa ngắn giúp tâm thần ổn định và bù lại phần thiếu hụt của đêm.

Giảm áo từ từ, giữ ấm ngực lưng

Lập Hạ là tín hiệu kết thúc che ấm kiểu mùa xuân, nhưng giảm áo không được nóng vội mà phải nhìn trời. Nguyên tắc cụ thể:

• Chờ khi nhiệt độ ổn định trên 15 độ C mới giảm dần. Nếu chênh lệch ngày đêm lớn hơn 8 độ C thì vẫn phải ủ vừa phải.
• Giảm áo trên trước, quần dưới sau. Không sớm để lộ mắt cá, không mặc quần short hay váy ngắn khi trời chưa đủ ấm.
• Người thể yếu và người cao tuổi nên có sẵn một chiếc gilê mỏng để giữ ngực và lưng, phòng tà phong xâm nhập.

Vận động nhẹ, ra mồ hôi vừa phải

Nên chọn vận động hiếu khí nhịp chậm như đi bộ, chạy nhẹ, thái cực quyền, yoga. Mức đúng là người hơi toát mồ hôi, tuyệt đối không để mồ hôi chảy đầm đìa. Thời điểm tốt là 7 đến 8 giờ sáng hoặc 4 đến 5 giờ chiều, mỗi lần không quá một giờ. Sau khi vận động nên uống nước ấm để bù dịch, không uống đồ lạnh.

Dưỡng tâm trước, dưỡng thân sau

Mùa hạ chủ hỏa, trong năm tạng thì tâm thuộc hỏa và chủ thần chí. Nắng nóng dễ làm người ta bực bội, tâm hỏa quá vượng có thể trực tiếp gây mất ngủ, huyết áp dao động, loạn nhịp tim. Vì vậy dưỡng tâm phải bắt đầu từ dưỡng thần: giới nộ, giới táo, tránh vui mừng hay tức giận quá độ. Nên dành thời gian cho hoạt động tĩnh như vẽ, thư pháp, đánh cờ, câu cá, nghe nhạc nhẹ; hoặc tĩnh tọa, thở sâu để gạt bỏ tạp niệm.

Chống nắng hai lớp

Sau Lập Hạ, cường độ tia cực tím tăng vọt. Không che chắn tốt thì dễ bỏng da, thậm chí khởi phát bệnh da nhạy cảm ánh sáng. Ra ngoài nên chống nắng cả vật lý và hóa học: đội mũ, che ô, mặc áo chống nắng, bôi kem chống nắng phù hợp và bôi lại định giờ khi ở ngoài lâu. Người vừa ăn rau mùi, rau mầm hương, cần tây, rau tề thì càng phải che chắn kỹ, vì đây là nhóm thức ăn có tính quang mẫn.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Người có bệnh nền nên hỏi thầy thuốc trước khi đổi chế độ ăn hay lịch vận động.