Mang Chủng: thanh nhiệt tiêu thử, lợi thấp tỉnh tỳ giữa tiết nóng ẩm nhất

Mang Chủng đánh dấu trung hạ bắt đầu. Thử và thấp cùng bốc lên, tạo thành thứ khí nóng ẩm khó chịu nhất trong năm, nên đây cũng là một trong những tiết dễ sinh mệt mỏi, chán ăn, người nặng như đeo chì. Nguyên tắc dưỡng sinh của tiết này gói trong tám chữ: thanh nhiệt tiêu thử, lợi thấp tỉnh tỳ.

Ăn theo hai vị: ngọt bình và đắng nhẹ

Thức ăn vị ngọt tính bình giúp kiện tỳ trừ thấp, thức ăn vị đắng giúp giải thử tiết nhiệt. Hai nhóm này nên đi cùng nhau trong bữa ăn mùa Mang Chủng:

• Nhóm ngọt bình: hoài sơn, ý dĩ nhân, khiếm thực, có thể nấu cháo rồi để nguội ăn.
• Nhóm đắng nhẹ: khổ qua, liên nhục, cải rổ, thích hợp trộn nộm.

Ba món dưới đây đều nhanh gọn và đúng hướng:

• Cháo đậu xanh liên nhục hoài sơn: đậu xanh 50 g, liên nhục 15 g, hoài sơn 100 g, tiểu mục 30 g. Cho tất cả vào nồi với nước, nấu nhuyễn, thêm chút đường phèn. Cháo dùng cả vị ngọt bình và vị hơi đắng, giúp kiện tỳ lợi thấp, thanh thử dưỡng âm.
• Trà phục linh ý dĩ sao liên nhục: phục linh 15 g, ý dĩ sao 20 g, liên nhục 10 g, nước 800 ml. Sắc lấy nước uống thay trà. Vị ngọt nhạt thẩm thấp, hơi đắng tiết nhiệt, rất hợp để đuổi thử nhiệt và hơi ẩm trong người.
• Khổ qua trộn: một quả khổ qua tươi khoảng 150 g, tỏi băm, dấm, dầu mè một ít. Khổ qua bỏ ruột thái mỏng, ướp muối 10 phút rồi vắt bớt nước đắng, chần nước sôi 10 giây, ngâm nước lạnh, trộn gia vị. Món này trực tiếp hạ thử nhiệt, khai vị hóa thấp.

Mang Chủng nóng nhiều nên dễ hao khí thương âm. Có thể ăn thêm thức ăn chua ngọt sinh tân như ô mai, dâu tằm, sơn tra, nho, hoặc hãm nước uống. Ví dụ bài ô mai sơn tra: 5 quả ô mai, 10 g sơn tra khô, nấu với 800 ml nước, thêm đường phèn vừa đủ.

Điều cần kiêng rất rõ: Mang Chủng dương khí nổi ở bề mặt, bên trong trường vị lại hư hàn. Vì vậy tuyệt đối không tham đồ uống ướp đá, hoa quả ướp lạnh, vì sẽ thương dương khí tỳ vị, gây đau bụng tiêu chảy.

Ngủ đủ, trưa nghỉ nửa giờ

Mang Chủng có thể vãn thụy tảo khởi theo nhịp trời, nhưng giờ đi ngủ không nên quá 23 giờ. Buổi trưa nên nghỉ khoảng nửa giờ để dưỡng tâm thần. Tiết này tâm hỏa đương lệnh nên người dễ bực bội, cổ nhân khuyên thanh tâm trai mộc, tiết thị dục, định tâm khí, tức giữ lòng thanh tịnh, tiết chế ham muốn, ổn định tâm khí.

Bài dẫn khí theo Tuân Sinh Bát Tiên

Sách Tuân Sinh Bát Tiên ghi bài ngồi công tiết Mang Chủng tháng năm như sau: mỗi ngày giờ Dần Mão, đứng thẳng, ngửa thân, hai tay nâng lên, trái phải ra sức giơ, mỗi bên năm bảy lần, rồi định tức, khấu xỉ, thổ nạp, phạn dịch. Hiểu đơn giản: khoảng 6 đến 7 giờ sáng, đứng thẳng người ngửa ra sau, hai tay nâng lên trời, sau đó duỗi sang hai bên, lòng bàn tay hướng ra ngoài và đẩy mạnh, mỗi bên 5 đến 6 lần; kết thúc bằng cách ổn định hơi thở, gõ răng, thở ra hít vào sâu và nuốt nước bọt.

Khi tập, hai chân mở rộng để thân vững, nhờ đó giãn được hết và đưa khí huyết bố ra toàn thân, ứng với hình thái dương khí mở tán gần tới cực điểm của Mang Chủng. Chỉ cần lưu ý ngửa thân vừa phải, đầu hơi ngửa để hơi thở sâu hơn là đủ, đừng ngửa quá mức.

Phòng bệnh tháng độc

Qua Mang Chủng là gần tháng năm âm lịch, dân gian gọi là tháng trăm độc: muỗi côn trùng sinh sôi, bệnh truyền nhiễm dễ lây. Ba cách ngoại trị đơn giản nhưng hiệu quả:

• Túi thơm trừ muỗi: ngải diệp 15 g, tử tô diệp 5 g, đinh hương 5 g, hoắc hương 10 g, bạc hà 3 g. Tán thành bột thô, cho vào túi vải, treo đầu giường, cửa sổ hoặc mang theo người. Có tác dụng đuổi muỗi, phòng côn trùng, phương hương hóa thấp.
• Ngâm chân: ngải diệp 30 g, hoắc hương 20 g, sắc với nước 15 phút, pha thêm nước ấm cho đạt 38 đến 42 độ C, ngâm 10 đến 15 phút, mỗi tuần 4 đến 5 lần. Giúp trừ thấp giải độc và cải thiện giấc ngủ.
• Cứu ngải: tỳ du, trung quản, quan nguyên và túc tam lý, mỗi huyệt 15 đến 20 phút, có thể hóa thấp kiện tỳ, bổ ích tỳ vị.

Giữ tâm không dao động

Mùa hạ thuộc hỏa, ứng với tâm. Mang Chủng tâm hỏa dễ vượng nên người dễ bồn chồn. Cảm xúc dao động quá mạnh không chỉ ảnh hưởng giấc ngủ và tiêu hóa mà còn có thể khởi phát bệnh tim mạch, mạch máu não. Nên giữ tâm thái bình hòa, tránh vui buồn cực độ; khi thấy trong lòng bực bội thì thở sâu, nghe nhạc nhẹ để điều tiết.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Người đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền nên hỏi thầy thuốc trước khi áp dụng.