Tiểu Mãn: bốn cửa ải của mùa thấp nhiệt và cách đi qua

Tiểu Mãn là tiết thứ hai của mùa hạ, cùng với Vũ Thủy, Cốc Vũ, Tiểu Tuyết, Đại Tuyết, là nhóm tiết phản ánh trực tiếp lượng mưa. Người xưa nói tiểu mãn tiểu mãn, tiểu đắc doanh mãn: mọi thứ vừa đầy mà chưa tràn, vừa căng sức sống vừa chứa đợi mùa thu hoạch. Về dưỡng sinh, đây là lúc phải đi qua bốn cửa ải.

Cửa ải thứ nhất: mặc áo theo nhiệt độ, không theo cảm hứng

Thời tiết Tiểu Mãn chưa ổn định, khi lạnh khi nóng, nên kiêng chuyện mặc tùy hứng, chỉ vì đẹp mà bỏ qua sức khỏe. Quần áo phải thay đổi theo nhiệt độ để thân nhiệt giữ mức tương đối hằng định, có vậy sức đề kháng mới không suy giảm. Phụ nữ còn cần giữ phần thân dưới rộng rãi, thoáng khí để tránh bệnh da vùng kín do bí ẩm.

Cửa ải thứ hai: ăn thanh đạm, phòng bệnh từ miệng

Tiểu Mãn nóng và ẩm, là điều kiện cho vi khuẩn, virus sinh sôi. Thức ăn qua đêm dễ biến chất; đồ sống lạnh dễ thương tỳ vị, gây đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn. Đây cũng là lúc dương khí thăng phát nên một số bệnh mạn như cao huyết áp, viêm túi mật, bệnh tâm thần dễ nặng lên. Vì vậy nên ăn thanh đạm, giảm đồ dầu mỡ và cay nồng, đặc biệt kiêng thức ăn ngọt béo sinh thấp.

Mùa này nhiều loại quả mới, nhưng ăn thử phải rửa sạch và đừng ăn quá nhiều, quá lẫn lộn trong một lúc, vì dễ rối loạn tiêu hóa. Điều đáng nhấn mạnh là bữa ăn không thể thiếu rau dại theo mùa: rau mọc đúng tiết nhận đủ khí ứng thời của trời đất nên có lợi cho người ăn.

Tiết này rau đắng vào mùa. Rau đắng có vị đắng xen chát, chát lại thoảng ngọt, ăn tươi mát và giàu dinh dưỡng, có tác dụng thanh nhiệt, lương huyết, giải độc, người xưa còn dùng để giải rượu. Cách chế biến: chần chín rồi trộn với muối, dấm, tỏi giã hoặc dầu ớt; hoặc vắt lấy nước để nấu canh, làm nhân, xào, nấu mì; một số nơi còn muối rau đắng với rượu kê vàng.

Một món dân dã khác là bột rang pha nước sôi, gọi là trà bột rang. Bột mì rang lửa nhỏ tới khi vàng óng thì lấy ra; đun dầu mè tới lúc sắp bốc khói rồi đổ ngay vào bột rang, trộn đều. Mè đen và mè trắng rang thơm, óc chó rang bỏ vỏ băm nhuyễn, thêm hạt dưa, tất cả trộn vào bột. Khi ăn, chế nước sôi vào khuấy thành hồ sệt, thêm đường trắng và nước hoa quế, hoặc nêm muối tùy khẩu vị. Món này kiện tỳ vị, bổ hư tổn.

Cửa ải thứ ba: ngủ sớm vừa, dậy sớm, ngủ trưa

Hoàng Đế Nội Kinh viết: hạ tam nguyệt, dạ ngọa tảo khởi, vô yếm ư nhật, thử hạ khí chi ứng, dưỡng trưởng chi đạo dã. Nghĩa là mùa hạ nên ngủ muộn hơn một chút và dậy sớm, không chán ghét ánh nắng, đó là cách dưỡng sự trưởng. Tiểu Mãn ngày dài, trời sáng sớm nên thấy sáng là dậy để thuận dương khí sung mãn. Ngủ đêm có thể muộn hơn nhưng không nên quá 23 giờ. Giấc tý ngọ giúp hộ dương và dưỡng âm, giữ âm dương trong cơ thể cân bằng.

Cửa ải thứ tư: vận động ra mồ hôi lấm tấm

Hãn là tân dịch. Tiểu Mãn càng nóng, người càng ra nhiều mồ hôi, dễ hao khí thương tân, tổn tâm âm, biểu hiện là mệt mỏi, ngại nói. Người cao tuổi càng không chịu được hao tổn này. Vì vậy vận động không nên quá mức, chỉ cần toát mồ hôi lấm tấm, đừng để ướt đẫm. Cách phù hợp là đi nhanh, chạy nhẹ, võ thuật dưỡng sinh; mỗi ngày 30 phút vào buổi chiều hoặc chạng vạng, tránh ngồi lâu nằm lâu vì có vận động mới có dương khí.

Bấm huyệt và súc miệng

Hai huyệt dễ tự làm là trung xung ở điểm cao nhất đầu ngón giữa và lao cung ở lòng bàn tay, giữa xương bàn tay thứ hai và thứ ba, lệch về phía xương thứ ba, tương ứng chỗ đầu ngón giữa chạm vào khi nắm tay. Dùng đầu ngón cái hoặc ngón trỏ ấn xoa, lực vừa phải, mỗi huyệt 5 đến 10 phút, sáng và tối mỗi lần, lực tăng dần từ nông tới sâu. Tác dụng khai khiếu tỉnh não, thanh tâm an thần.

Với người hay đau họng, viêm miệng, có thể súc miệng bằng nước sắc huyền sâm 15 g, cát cánh 15 g, cam thảo 5 g. Rửa sạch dược liệu, cho vào nồi với nước, sắc khoảng 40 phút, thêm muối thô, sắc thêm 10 phút, lấy nước ngậm súc sau bữa ăn 2 đến 3 lần mỗi ngày.

Canh xương heo đậu trắng ý dĩ

Nguyên liệu cho 2 đến 3 người: xương heo 500 g, bạch biển đậu 20 g, ý dĩ 20 g, hoài sơn tươi 100 g, muối vừa đủ. Rửa sạch nguyên liệu, hoài sơn gọt vỏ cắt khúc, xương heo đập dập rồi chặt miếng, trụng nước sôi. Cho tất cả vào nồi với nước, đun sôi bằng lửa lớn rồi hạ nhỏ ninh 1,5 giờ, nêm muối. Món này kiện tỳ bổ khí, giải thử hóa thấp, rất hợp bữa cơm ngày ẩm.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Người có bệnh mạn tính nên hỏi thầy thuốc trước khi áp dụng.