Tiểu Thử: vào phục, dưỡng dương bằng cách đừng tham lạnh

Tiểu Thử là tiết thứ mười một trong hai mươi tư tiết khí và là tiết thứ năm của mùa hạ. Gió thổi lên cũng thành hơi nóng, nắng chang chang, dân gian gọi vui là bật chế độ xông hơi. Người xưa có câu tiểu thử đại thử, thượng chưng hạ chử, trên hấp dưới luộc, và cũng có câu nóng nhất là tam phục. Tiểu Thử chính là lúc bước vào những ngày phục đầu tiên.

Tập tục cũ và một lời nhắc về tâm thế

Qua Tiểu Thử, người nông thôn nếm gạo mới: thóc mới gặt xay thành gạo, nấu cơm cúng thần ngũ cốc và tổ tiên, rồi cả nhà ăn mừng. Củ sen được ưa dùng vì chữ sen đồng âm với chữ ngẫu, nên ăn sen là lời chúc hôn nhân mỹ mãn; sen từ bùn mà lên không vấy bẩn, nên là biểu tượng của khí tiết thanh liêm. Ngày này còn có tục phơi sách vở, quần áo để đuổi hơi ẩm, phòng mốc mọt, dân gian gọi là phơi đỏ phơi xanh. Ngày đầu phục đầu hằng năm, mọi nhà lại ra ngoài chơi, ngắm hoa cỏ núi rừng, vì chữ phục đồng âm với chữ phúc, đi chơi phục là đi chơi phúc.

Tị thử và hộ dương

Qua Tiểu Thử, mỗi ngày nóng thêm một phần, thử thấp giao chưng đạt đỉnh. Dưỡng sinh tiết này nên thuận theo tự nhiên, lấy tị thử hộ dương làm trọng. Nói hộ dương không có nghĩa là ăn đồ nóng, mà là giữ cho dương khí không bị hao tán và không bị đồ lạnh làm tổn thương.

Cứu ngải và bấm huyệt

Hai huyệt nên cứu ngải trong tiết này là tỳ du và uyển cốt. Tỳ du nằm ở lưng, dưới gai đốt sống ngực thứ mười một, cách đường giữa lưng 1,5 thốn. Uyển cốt nằm ở bờ trụ tay, chỗ lõm giữa nền xương bàn tay thứ năm và xương móc, ngay ranh giới da đỏ và da trắng. Đốt điếu ngải rồi hơ cách da 2 đến 3 cm, mỗi huyệt 10 đến 15 phút, mỗi tuần 2 đến 3 lần. Cứu hai huyệt này giúp kiện tỳ, thanh tâm, trừ phiền.

Ba huyệt còn lại chỉ cần bấm bằng tay:

• Thần môn: đầu bờ trụ tay phía trụ, chỗ lõm của gân gấp trụ tay, thuộc thủ thiếu âm tâm kinh. Dùng đầu ngón tay ấn thẳng tới khi thấy chua, căng, hơi đau, mỗi bên 1 đến 3 phút, sáng tối đều làm, trước trái sau phải. Tác dụng tả hỏa trừ phiền, an thần.
• Lao cung: lòng bàn tay, ngang khớp bàn tay thứ ba, giữa xương bàn thứ hai và thứ ba lệch về phía xương thứ ba, thuộc thủ quyết âm bao kinh. Cách ấn như trên. Đây là huyệt quan trọng để thanh tâm tiết nhiệt, trị cảm nắng và tâm thống phiền muộn.
• Dũng tuyền: lòng bàn chân, chỗ lõm sâu nhất khi co ngón và gập bàn chân. Đặt ngón cái lên huyệt, xoa với lực khá mạnh 20 đến 30 lần, làm vào buổi sáng và trước khi ngủ là tốt nhất. Tác dụng tư âm giáng hỏa, giảm khô miệng, chóng mặt, bồn chồn do nóng trong.

Ngâm chân gừng ngải

Mùa hè ngâm chân dễ thông tấu lý hơn, hoạt huyết thông kinh và trừ được hàn khí ngưng trệ trong người, nên giảm đau khớp rõ rệt. Lấy gừng 100 g, ngải diệp 20 g, rửa sạch, ngâm nước lạnh 30 phút rồi sắc 20 đến 30 phút. Để nguội bớt cho vừa, ngâm chân 20 phút, làm trước giờ ngủ thì càng tốt.

Ba món và một tách trà

Các món dưới đây đều thanh đạm, dễ ăn trong những ngày mất vị giác:

• Canh bí đao ý dĩ khiếm thực xương sống heo: bí đao 200 g, ý dĩ 30 g, khiếm thực 30 g, xương sống heo 150 g, gừng 2 lát, muối vừa đủ. Ngâm ý dĩ và khiếm thực một giờ, trụng xương qua nước sôi. Cho xương, ý dĩ, khiếm thực, gừng vào nồi đất với nước, đun sôi rồi hạ nhỏ 30 đến 40 phút, thêm bí đao nấu 10 phút nữa, nêm muối. Tác dụng kiện tỳ, trừ thấp, giải thử.
• Canh bồ câu đậu xanh: bồ câu 1 con, đậu xanh 100 g, bách hợp 20 g, liên nhục 20 g, sung 20 g, gừng 3 lát, muối vừa đủ. Rửa sạch đậu xanh, bách hợp, liên nhục, sung; bồ câu chặt miếng, trụng nước lạnh đun sôi để bỏ máu. Cho tất cả vào nồi với nước, đun lửa vừa 1 giờ, nêm muối. Tác dụng thanh nhiệt giải thử, kiện tỳ dưỡng tâm.
• Cháo lô căn đậu xanh: lô căn 50 g, đậu xanh 100 g, gạo trắng 150 g, đường vừa đủ. Vo gạo, rửa lô căn, đậu xanh ngâm một giờ. Cho lô căn vào nồi với nước, đun 30 phút lấy nước, bỏ bã. Nấu đậu xanh và gạo trong nước lô căn bằng lửa nhỏ tới khi thành cháo, thêm đường.
• Trà tâm sen cam thảo: tâm sen 5 g, cam thảo sống 3 g, rửa qua nước lạnh rồi hãm uống. Tác dụng thanh tâm an thần, tả hỏa giải độc.

Cần lưu ý: các món trên thai phụ nên thận trọng, tốt nhất hỏi thầy thuốc trước khi dùng. Không để qua đêm, nấu ngày nào dùng ngày đó là tốt nhất. Trong lúc ăn uống nên theo dõi phản ứng của cơ thể, nếu thấy khó chịu thì dừng ngay và đi khám.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc nên hỏi thầy thuốc trước khi áp dụng.