Xử Thử: năm điểm dưỡng sinh khi nắng rời dần

Xử Thử nghĩa là xuất thử, rời khỏi cái nóng. Tiết này đánh dấu đoạn cuối của những ngày oi bức kéo dài. Thời tiết đặc trưng là trưa nóng, sáng và tối lạnh, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn; kèm theo mưa thu, nền nhiệt tụt dần. Dưỡng sinh giai đoạn này cần chú ý năm điểm.

1. Ngủ sớm dậy sớm, thêm một giấc trưa

Sau Xử Thử trời mát dần, tự nhiên bước vào giai đoạn dương tiêu âm trưởng. Cần bỏ thói quen ngủ muộn của mùa hè, chuyển sang tảo ngọa tảo khởi, mỗi ngày ngủ sớm và dậy sớm. Ngoài ra nên ngủ trưa một chút. Giấc ngủ đủ giúp loại bỏ mệt mỏi, để não và tay chân được nghỉ trọn vẹn, tránh bị thu phạp hành hạ. Nghiên cứu cũng cho thấy ngủ đủ giúp cơ thể sinh nhiều kháng thể hơn, nâng cao khả năng chống bệnh.

2. Mặc đủ mát mà không lạnh

Xử Thử trời đã mát nhưng không nên thêm áo quá nhanh; mặc sao cho mát mà không lạnh là vừa. Người vốn khỏe mạnh có thể thu đống ở mức vừa phải, tức chịu lạnh chút ít để tăng khả năng thích nghi với thời tiết và tăng sức chịu lạnh.

Người già, người yếu và người có bệnh mạn tính thì ngược lại, phải tăng giảm áo theo diễn biến thời tiết. Riêng vùng rốn rất dễ nhiễm lạnh, mà nhiễm lạnh vùng rốn sẽ ảnh hưởng chức năng tỳ vị, nên phải giữ ấm rốn cẩn thận.

3. Ăn tăng chua, giảm cay

Tố Vấn, thiên Tạng khí pháp thời luận nói phế chủ thu, phế dục thu, cấp thực toan dĩ thu chi, dụng toan bổ chi, tân tả chi. Nghĩa là khí phế cần thu lại: nếu phế khí tán quá thì dùng vị chua để liễm, nếu phế khí bất túc thì dùng vị chua để bổ, nếu phế khí quá thịnh thì dùng vị cay để tán tả. Vì vậy người bình thường, không có tình trạng phế khí quá thịnh, có thể tăng chua giảm cay trong tiết Xử Thử để bổ dưỡng phế khí. Các món giàu vị chua nên có là nho, chanh, sơn tra.

Khí thu nhiều táo, nên uống đủ nước để bù tân dịch, đồng thời bổ sung thức ăn có tác dụng tư âm nhuận táo như mật ong, bách hợp, ngân nhĩ, lê, mã thầy. Khi trời chuyển lạnh thì bớt hoặc bỏ những loại quả đại hàn như dưa hấu. Để phòng táo tà thương phế, cũng nên giảm đồ chiên rán và cay.

4. Vận động nhiều hơn mùa hạ, nhưng phải khởi động

Xử Thử là lúc có thể tăng khối lượng và cường độ vận động so với mùa hè. Lưu ý là phải khởi động trước khi tập, chọn nơi an toàn, mặc đồ thể thao và giày thể thao để tránh chấn thương. Sau khi tập nên bù nước có pha chút muối hoặc glucose. Đồng thời theo dõi thời tiết, tránh tập ngoài trời lúc mưa gió.

Mùa thu còn có thể tập sấu tuyền thuật, tức thuật súc miệng bằng nước bọt: mỗi sáng sau khi vệ sinh răng miệng, dùng lưỡi khuấy đều trong miệng, chờ nước bọt tiết ra nhiều thì súc vài lần rồi chia làm 3 lần nuốt xuống. Kiên trì lâu dài có lợi cho việc tư âm sinh tân và phòng táo mùa thu.

5. Giữ tình chí an yên

Sau Xử Thử, tự nhiên dần hiện ra cảnh sắc tiêu điều của mùa thu, người ta dễ chạnh lòng mà sinh buồn, gọi là bi thu. Hoàng Đế Nội Kinh viết: sử chí an ninh, dĩ hoãn thu hình, thu liễm thần khí, sử thu khí bình, vô ngoại kỳ chí, sử phế khí thanh, thử thu khí chi ứng, dưỡng thu chi đạo dã. Nghĩa là giữ chí an yên để làm dịu sự khắc nghiệt của thu, thu liễm tinh thần, không để chí hướng hướng ra ngoài, giữ phế khí trong sạch; đó là cách dưỡng thu.

Vì vậy cần thu lại tinh thần, giữ chí an yên, tránh cảm xúc lên xuống quá mức. Khi tâm trạng không tốt, có thể điều chỉnh bằng cách nghe nhạc, tập thư pháp, ngắm cảnh đẹp hoặc tham gia hoạt động giao lưu.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Người có bệnh hô hấp hoặc tim mạch nên hỏi thầy thuốc trước khi đổi chế độ sinh hoạt.