Thiên Lý Mệnh Cảo: giáo trình nhập môn của Vi Thiên Lý

Thiên Lý Mệnh Cảo là tập bài giảng của lớp dạy mệnh học do Vi Thiên Lý chủ giảng, in thành sách năm 1935, thời Dân quốc. Đây không phải sách cổ mà là sách giáo khoa của một người hành nghề chuyên nghiệp, viết cho học viên. Chính vì thế nó có một phẩm chất mà sách cổ hiếm khi có: rõ ràng, có trình tự, và dám nói chỗ nào chưa ổn.

Vì sao sách được coi là chuẩn nhập môn

Sách viết ngắn, lý lẽ mạch lạc, được xem là một trong những cuốn trình bày khái niệm mệnh học Tử Bình tốt nhất. Phần được đánh giá cao nhất là các chương bàn về tính chất ngũ hành và lục thần. Tác giả không liệt kê khẩu quyết rồi bỏ đó, mà giải thích vì sao một hành lại ứng với một kiểu người, nhờ vậy người mới đọc nắm được mạch chứ không phải học thuộc.

Bố cục sách cũng theo hướng dạy học: có phần lý thuyết nền, có phần bổ sung, có phần bình đoán lá số thật, có phần ứng nghiệm. Người đọc đi từ khái niệm tới thực hành theo đúng một đường.

Khuôn bình đoán mà sách để lại

Phần bình đoán của Thiên Lý Mệnh Cảo được xem là đã định ra khuôn mẫu cho sách mệnh hiện đại. Trình tự ấy gồm tám bước, và tới nay vẫn là trình tự chuẩn khi luận một lá số:

• Xem cường nhược của nhật chủ, tức thân vượng hay thân nhược.
• Định cách cục, tức lá số thuộc cách gì, lấy cái gì làm chủ.
• Chọn dụng thần, tức chữ nào cần được trợ, chữ nào cần bị chế.
• Luận hỷ kỵ, tức hành nào đến thì tốt, hành nào đến thì xấu.
• Tra tuế vận, tức đại vận và lưu niên có hợp với dụng thần hay không.
• Suy lục thân, tức cha mẹ, anh em, vợ chồng, con cái.
• Bình tính tình, tức con người thật của lá số.
• Đoán sự nghiệp, tức nghề, hướng đi, mức thành đạt.

Cái hay của khuôn này là nó buộc người luận phải đi theo thứ tự. Bỏ bước định cách cục mà nhảy sang đoán sự nghiệp là lỗi rất phổ biến ở người mới, và khuôn tám bước ngăn được lỗi ấy.

Ba chỗ yếu mà chính bài gốc nêu

• Phần định luận lục thân quá cứng, thiếu linh hoạt. Đây là điểm yếu của cả thời đại, nhưng sách viết dứt khoát nên càng dễ bị dùng máy móc.
• Cách chia đại vận mười năm thành hai đoạn, mỗi đoạn năm năm, là cách chia thô. Thực tế vận khí không đổi đúng vào giữa mười năm.
• Phân tích tính cách chủ yếu dựa vào cường nhược ngũ hành mà chưa dựa vào tâm tính của thập thần. Hướng đi sau này của mệnh học hiện đại đã bổ sung đúng chỗ này.

Ba điểm yếu này không làm mất giá trị của sách. Chúng chỉ có nghĩa: dùng sách làm nền, đừng dùng làm chân lý cuối cùng.

Tác giả và vị thế đương thời

Vi Thiên Lý viết sách khi mới 24 tuổi, nhưng tên tuổi đã đủ để những nhân vật đương thời như Tưởng Giới Thạch tìm đến. Ông cùng Viên Thụ San được xưng là Nam Viên Bắc Vi, hai bậc thầy lớn của mệnh lý Trung Hoa thời Dân quốc.

Giai thoại được nhắc nhiều: khi làm việc ở Tây An, bà Tống Mỹ Linh nhờ ông chiêm một quẻ Lục Nhâm, lời đoán đều ứng. Bà thưởng vài chục đồng bạc, và từ đó tên tuổi ông vang ra, sánh cùng Viên Thụ San. Ông dành cả đời truyền nghề, đào tạo lớp sau của giới mệnh lý.

Cấu trúc và cách dùng

• Ba chương nên đọc trước là Ngũ Hành thiên, Lục Thần thiên và phần Bổ sung. Đây là ba chương được coi là giáo trình nhập môn tốt nhất trong sách.
• Chương Ứng vận là phần thực hành: có cả lá số của người nổi tiếng lẫn người bình thường, mỗi lá số đều được luận có dẫn chứng, không nói suông.
• Nên đọc song song với một sách cổ như Tam Mệnh Thông Hội. Thiên Lý Mệnh Cảo cho khung và ngôn ngữ; Tam Mệnh Thông Hội cho chiều sâu chất liệu.
• Khi dùng khuôn tám bước, hãy coi nó là danh sách kiểm tra. Trả lời được cả tám câu thì mới nên kết luận; bỏ qua câu nào thì kết luận ấy mất chỗ đứng.

Đặt sách vào đúng chỗ

Nếu Tam Mệnh Thông Hội là bách khoa cổ điển, viết cho người đã hành nghề, thì Thiên Lý Mệnh Cảo là sách giáo khoa thế kỷ 20, viết cho người bắt đầu. Hai cuốn không thay thế nhau. Một người học nghiêm túc nên đọc Thiên Lý Mệnh Cảo trước để có khung, rồi sang Tam Mệnh Thông Hội để hiểu vì sao khung ấy lại như vậy. Còn khi luận một lá số cụ thể, hãy dùng khuôn tám bước của Vi Thiên Lý làm xương sống, và dùng chất liệu của sách cổ để đắp thịt.